Bir Kitap: 21. Yüzyılda Türk Dış Politikası

21. YÜZYILDA TÜRK DIŞ POLİTİKASI

 

Doç. Dr. İdris BAL’ın editörlüğünü yaptığı kitaba 39 akademisyen makaleleri ile katkıda bulunmuşlar. Ben ilk kez 2. baskısını okumuştum. İdris Bal Hocam büyük bir nezaket gösterip bu genişletilmiş 3. baskısını imzalayarak göndermiş, kendisine teşekkür ediyorum.

Türk Dış politikası üzerine yapılmış en kapsamlı çalışmalardan biri. Özellikle soğuk savaş sonrasında değişen parametreler ışığında Türkiye’nin karşı karşıya bulunduğu durumları ve bunlaar karşısında Türkiye’nin geliştirdiği politikaları tarihsel süreci de ihmal etmeden inceleniyor.

Kitap beş kısma ayrılmış: Birinci Kısım Türk Dış politikasında Eğilimler ve genel Değerlendirmeler, İkinci Kısım ABD, AB ve Balkanlar, Üçüncü Kısım Rusya, Kafkaslar, Ortaasya ve Uzakdoğu, Dördüncü Kısım Ortadoğu, Beşinci Kısım Güvenlik ve Türk dış Politikası başlıklarını taşıyor.

Birinci kısmın ilk yazısı Ramazan Gözen tarafından hazırlanan “Dış Politika Nedir?” başlıklı çalışma. İkinci yazı “Teoriler Işığında Dış politika” adını taşıyor ve Selahaddin Bakan’a ait. Üçüncü çalışma Nevin Yurtsever Ateş’in ” Cumhuriyet Dönemi Türk Dış Politikası ve Hükümet Programları”, “Soğuk Savaş’ın Sona Ermesinin Türk Dış Politikasına Etkileri”nin incelendiği dördüncü yazı ise Abdülkadir Baharçiçek tarafından yazılmış. Beşinci yazı Mim Kemal Öke’nin ” Küreselleşmenin algılanması Paranoyaz mı Türk Asrı mı? Paradoksu” adlı çalışması. Altıncı yazı İdris Bal tarafından yazılmış ve “İnsan Haklarının Uluslarüstü Korunması ve Türkiye: Bazı Sorunlar” adını taşıyor. Yedinci yazı da insan haklarını işliyor, Fatih Karaosmanoğlu “İnsan Hakları Amaçlı Türk Dış Politikası: Bir Faktör Olarak AGİT İnsan Hakları Normları” adı altında bu konuya değinmiş. Doksanlı yıllar özellikle Türkiye’yi insan hakları konusunda oldukça sıkıntıya sokmuştu. Sekizinci yazı “İç Politika Dış Politika Etkileşimi” başlığını taşıyor ve Veysel Bilgiç yazmış. Bölümün son yazısını “Türkiye’nin Göç Politikası” adlı çalışması ile Turkut Göksu yazmış.

İkinci kısımda ilk yazı Çağrı Erhan’ın “Türkiye ABD İlişkisinin Mantıksal Çerçevesi” yazısı. İkinci yazı İdris Bal’ın “Türkiye ABD İlişkileri ve 2003 Irak Savaşının Önemi” adını taşıyor. Üçüncü yazı kitabın bu baskısına eklenen yani bir ortak çalışma İdris Bal ve Ayfer Selamoğlu’nun hazırladığı “Büyük Ortadoğu projesi: ABD AB Türkiye ve Bölge”. Dördüncü yazı İbrahim Canbolat’ın éTürkiye Ab İlişkileri”ni incelediği çalışması. Beşinci yazı İrfan Kaya Ülger’ce yazılan “Balkan Gelişmeleri ve Türkiye: 1990lı Yıllar” çalışması. Altıncı yazı Birgül Demirtaş- Coşkun’un “Değişen Dünya Dengelerinde türk Yunan İlişkileri” başlıklı çalışması. Yedinci çalışma Şaban Çalış ve Birol Akgün tarafından hazırlanmış “Çatışmadan Uzlaşmaya: 21. Yüzyıla Girerken Balkanlarda Türk Yunan Rekabeti” başlığını taşıyor. Sekizinci yazı Türkiye’de uluslararası ilişkiler disiplininde çok üstünde durulmayan bir çerçeveye sahip “Türk Yunan İlişkilerinin Psikopolitiği ve sorunların Çözümü Üzerine Düşünceler” adını taşıyor. Bölümün son yazısı Nasuh Uslu’nun Kıbrıs Sorunu’nu tartışan yazısı.

Üçüncü kısımda ilk olarak Ertan Efegil’in Türk Rus ilişkilerini inceleyen bir çalışmasını okuyoruz. İkinci yazı İdris Bal tarafından yazılmış bağımsızlığını kazanmış Türk Cumhuriyetlerinin Türkiye açısından önemini irdeliyor. Üçüncü yazı Kafkasya konusunda önemli eserlere imza atmış ki uzmanın kaleminden çıkmış, Yaşar Kalafat ve Araz Aslanlı’ya ait “Türkiye Azerbaycan İlişkileri” başlıklı çalışma. İdris Bal’ın yazdığı “Türkiye Ermenistan İlişkileri ve Ermeni Sorunu” bölümün dördüncü yazısı. Gürcistan konusunu ise Kamil Ağacan incelemiş. Altıncı çalışma Meryem Kırımlı ve Dilek Temiz’e ait olan Türk cumhuriyetlerine yönelik Türk Dış politikasını inceleyen bir yazı.  Necdet Pamir Orta ASya ve Kafkaslarda Güvenlik konusunu enerji eksenli olarak incelemiş. Dokuzuncu yazıda Hamit Ersoy türk İran rekabetini irdelemiş. Onuncu yazı yine oldukça az rastladığımız bir Uzakdoğu incelemesi Deniz Ülke Arıboğan tarafından yazılmış. Onbirinci çalışma Japonya üzerine İbrahim Öztürk’ün çalışması. Bölümün son yazısı İdris Bal tarafından yazılmış ve Şangay İşbirliği Örgütü’nü inceliyor.

Dördüncü kısım ortadoğuya ayrılmış dokuz çalışmadan oluşuyor. İlk yazı Ramazan Gözen’ce azılmış “Ortadoğu’da Güç Dengeleri” adını taşıyor. İkinci yazıda İdris Bal, PKK’nın Ortadoğuda sebep olduğu istikrarsızlığı ele alıyor. Tayyar Arı Türkiye’nin Ortadoğu politikasını geçmişten günümüze inceliyor ve temel dinamiklerini ortaya kouyor. Dördüncü yazıda Ramazan Gözen II. Körfez Savaşı’nda Türkiye’nin politikasını incelemiş. Beşinci çalışmada Enver Bozkurt yine körfez savaşı ve boykot üzerinde duruyor. Altıncı çalışma Kuzey Irak üzerine ve Ramazan Gözen tarafından yazılmış. Yedinci yazıda Tayyar Arı Türkiye ABD ve Irak’ın soğuk savaş sonrasında politikalarını inceliyor. Vefa Toklu sekizinci yazıda su sorununu analiz ediyor. Son yazıda İsrail ile ilişkiler Kamer Kasım tarafından ele alınmış.

Son bölüm İdris Bal’ın “Bölgesel Güvenlik ve Türkiye’nin Stratejik Önemi” çalışması ile başlıyor. Akabinde Mustafa Çufalı Türkiye’nin bölgesel sorunlarını ve çözüm önerilerini tartışmış. Üçüncü yazıda İdris Bal ” Terörizm, Liberal Devlet ve Uluslararası İşbirliği” konusunu irdelemiş. Dördüncü yazı çok sevdiğim bir hocama ait, Mesut Hakkı Caşın’ın “Ululslararası Hukuk Açısından Terör ve Ululslararası Suçlar” adlı çalışma. Beşinci yazıda Hüseyin Bağcı 11 eylül’ün Türk dış ve güvenlik politikalarına getirdiği değişiklikleri inceliyor. İhsan Bal ve Sedat Laçiner’in ortak çalışmaları “Küresel Terörle Mücadelede ABD Güvenlik Politikalarının Türkiye’nin İç Güvenliğine Yansımaları” adını taşıyor. Yedinci yazıyı Armağan Kuloğlu yazmış Nato, Avrupa ve Türkiye’yi incelemiş. Hüseyin Bağcı sekizinci yazıda AGSK konusunda türkiye’nin baklentilerini incelemiş. Dokuzuncu yazı Mesut Hakkı Caşın’ın Türk Boğazlarının 21. yüzyılda değişen stratejik vizyonunu incelediği çalışması. Onuncu ve kitabıın son yazısı Nurşen Mazıcı’nın ülkemizi son zamanlarda en çok sıkıntıya sokan bir konuda çözüm önerilerini sunduğu, Ermeni sorunu ile ilgili yazısı.